• Uydudan Mezitli
  • Anket

    Mezitli'de Hangi Hizmetin Aksadığı Kanısındasınız ?





    Oy ver

Mail Listesi

Mailinizi kaydederek belediyemizle ilgili tüm gelişmelerden ve haberlerden anında haberdar olun.

Kaydet

Mezitli Tarihi

“Sonunda, Pompeipolis ya da Soli’nin uzun sütunları ve yükseltilmiş tiyatrosu, ufkun üzerinden görüş alanımıza girdi; görünüşü onun görkemi hakkında kılavuzların anlattıklarını doğrular biçimdeydi. Biz de hiç düş kırıklığına uğramamış olduk. Karaya çıkıldığında karşılaşılan ilk şey, paralel kenarlı ve değirmi uçlu güzel bir liman ya da havzadır.” Sir Francis Beaufort                                                                                                                                                               

Bugün ki Yunanistan’dan gelen kavimler ve Anadolu’daki kimi kavimler, MÖ 9. yüz yıldan başlayarak Doğu Akdeniz’de koloniler oluşturmaya başlarlar.

Makedonya Kralı, Büyük İskender zamanında, Soloi kentinin Pers İmparatorluğu’na yakın olduğu bilgilerine ulaşılır. İskender, Soloi kentini ele geçirerek, kentin halkına da iki yüz gümüş para cezası vererek Tarsus’a doğru ilerlemesini sürdürürken, limanda bulunan donanmasını teftiş eder. Soloi’nin halkını da, halk egemenliğine dayanan idare sistemine bırakır.

İskender’in ölümünden sonra, komutanlarından Selefkos Nikotor’un, kurduğu devletin (MÖ. 312 - MS. 64) egemenliğine geçen Soloi, dönemin en önemli ticaret, bilim merkezlerinden biri olmayı sürdürür. Selefkoslar hanedanlığının zayıflamasıyla, Ermeni Kralı Tigran, Soloi’yi tahrip eder; tüccarları, sanatkarları, başkentini şenlendirmek için kentten sürer. Sürülenlerin sayısı üç bini bulur. Buradaki tüccarlar ve sanatkarlar, hem niceliği, hem de niteliği bakımından, döneminde kentin, Kapadokya ile birlikte önemini anımsatır.[1]

Roma İmparatorluğu Komutanı, Pompeius MÖ. 66 yılında, Soloi adındaki kenti yeniden yapılandırır. Ermeni Kralı Tigran’ın egemenliğinden sonra –Ermeni krallarının korsanlarla iş birliği yaptığı kaynaklarda belirtilir-, Soloi korsanların bölgesi haline gelir, Roma İmparatorluğu donanmalarına –ticaretine- çok büyük hasarlar vermeye başlar. Pompeius, elli günde, korsanları Akdeniz’den püskürtür, Korsan devleti diye anılan buradaki yerleşimlerin, bütün kalelerini yıktırır. Kent artık, Pompeipolis adıyla anılır. Soloi-Pompeipolis MÖ. 11-13 yılları arasında, Kilikya’da önemli bir merkezidir. Korikos (Kızkalesi) ile Soloi arasındaki bölge tecim merkezi kadar piskoposluk merkezidir.

Romalılar’ın Pax-Romana adına verdikleri kentleşme bilincinden Soloi’de payını alır. İmparatorluk genelinde belirgin ve çarpıcı bir ortak kültür görüntüsü çerçevesinde, günümüzdeki hava alanı binalarının bir ülkeye giriş binaları gibi, önemli bir yapıya sahiptir limanlar.[2] Limanlar; çevresinde depo, ambar, ofis gibi salt işlevselliğe yönelik değildir. Yapı, Limanı çember gibi saran klasik biçemdeki yapı dizilerinin tam ortasında, sahne dekorlarını aratmayan görkemli bir kompozisyon oluşturur. Kent, Romalılar döneminde, Efes, Milet, liman kentleriyle karşılaştırılabilir. Hadrian, Kilikya seferi sırasında MS. 130- 150 yıllarında Soloi’yi ziyaret eder, kentin baniliğini üstlenir. Limanı yeniden inşa eder. MS. 209 yılında Antoinus Pius, Pompeipolis resminin olduğu bir para bastırır.

6. yüz yılın ilk yarısında, kentte bir deprem meydana gelmiştir. Peschlow, kaynaklarda depremin belirtildiğini yazar. Schenider’e göre kentte bir yıkım olmamıştır. Pompeipolis’in piskoposluk merkezi olması, burada önemli düzenlemeler yapılmasını da beraberinde getirir.  3. yüzyıla dek kent gelişimini sürdürür.

Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasıyla, bölgedeki istikrarsızlık, ileri ki dönemlerde iyice kendini hissettirir, Soloi-Pompeipolis kenti, Büyük İskender’in, Roma İmparatorluğu’nun yükselmesindeki önemli konumuna bir daha ulaşamaz. Profesör Doktor Suna Güven: “ Sikkelerde betimlenen mimari formların, belirli bir noktada gerçeği yansıttığı düşünülürse, yuvarlak ya da kavisli formlarında arkeolojik bir ipucu olarak değerlendirileceği, ortaya çıkar. Bu bakımdan Pompeipolis’de 19 yüzyılın başlarında yapılan gezilerde belgelenen ancak günümüzde artık görülmeyen liman kalıntılarının kavisli ve görkemli bir mimarinin bulunduğunu söyleyebiliriz. Kent ölçeğinde kavisli bir mimarinin varlığından söz edilmesi geçmişte kentin önemini yansıtır” diye belirtir makalesinde.[3]

İslamiyetin egemenliğinden sonra 639 yılında Halit bin Velid’in yerine tayin edilen komutanın, Viranşehir’e dek ilerlediğinden kaynaklar bahseder. Halifelik kavgası (Ali- Muaviye), sırasında Kilikya kaybedilir.

Harun Reşid zamanında Horasan’dan bu bölgeye, Türk halkı yerleşmeye başlar, ağır ağır bölgede Türk egemenliği oluşur, ancak, Mezitli (Soloi - Pompeipolis. Viranşehir.), bir daha eski görkemli günlerine kavuşamaz. Tarsus, Mezitli’nin (Soloi - Pompeipolis) yerini alır, önemli bir yerleşim, liman kenti olarak, 19 yüzyıla dek, Tarsus kenti görülür, Kızkalesi (Korikos), Kıbrıs’la bağı sağlayan bir diğer liman olmasına karşın, Tarsus kadar önemli bir liman değildir.[4]

Selçuklular zamanında, Anadolu Selçuklu Hükümdarı, Süleyman Şah, Üç - Ok grubuna bağlı boylara bölgede egemenlik kurdurur. Selçuk Oğulları, Türk göçlerini akıllı bir siyasetle yerleşmeye tabi tutarlar. Benzer Oğuz Boyları’nın, belirli sahalarda birikmesine izin vermezler. Aralarına başka Oğuz Boyları yerleştirirler.

Karamanlılar, I. Alaeddin Keykubad döneminde bölgeye yerleşir. Yaylaklarda egemenlikleri sürse de Karamanoğulları’nın, Selçukiler’le ilişkileri güçlüdür. Bin üç yüz altmış yedi (1367) yılında, tüm bölge –kıyı şeridi- Türkmenler’in eline geçer (Ayaş, Adana, Tarsus, önemli kıyı limanı, Kızkalesi: Kıbrıs’la bağlantısı nedeniyle önemlidir). Karamanoğlu Alaeddin Bey’in katkısı çok fazladır fetihlerde. Gedik Ahmet Paşa’nın, Karamanoğulları’nı yenmesiyle (1464-1471), günümüze dek sürecek olan Türk Egemenliği başlar.

İskenderun’ndan, Mersin’e dek uzanan bölgedeki Türkmenler, genelde Üç – Oklar’dan oluşurlar. Bu boylar arasında, Gökçeliler: Deliçay ile Mezitli Deresi arasında, Gökçeliler’in batısında ise, Elvan Boyu yaşamaktadır. Bu boyların Avşarlar’dan olduğu bilinmektedir. Bölgeye yerleşen başka boylarda bulunmaktadır. Bölgeye yerleşen boyların, pek azı çiftçilikle uğraşmakta, konar göçer yaşamı sürdürmektedir.

Evliya Çelebi’ye göre Mezitli adı, Seyyah Metizoğlu adlı bir şahısdan gelir, Metiz adı Mezitli’ye dönüşür. Bölgenin ismi kimi kaynaklarda, Tarsus’dan gelen, bölgeye yerleşen Mezid Oğulları’na da bağlanır. Mezitli' ye ilk muhtarlık mührü Çelebi'nin seyahatnamesinden anlaşıldığına göre on yedinci yüz yılda verilir. 17 yüzyılın ikinci yarısında, bu yörede en az 501 hanenin var olduğu biliniyor, nüfus altı yüz kişi… 18. yüz yılda Osmanlı'nın hatalı politikaları yüzünden, bölge halkı, parçalanarak cemaatler halinde farklı bölgelere gidip buralarda yurt tutarlar. On dokuzuncu yüz yılın başından itibaren ise bu soyun devamı olan Koca(eli) Bekirli Cemaati,  Eski Mezitli’yi ticari anlamda geliştirir. Cemaat, Koca Ören mevkisine kışlak kurup hayvancılığın yanı sıra yarı ticaret, nakliyecilik, kısmi ziraate başlarlar. İbrahim Paşa İsyanı ve ardından ziraat politikası nedeniyle, Koca (Deli) Bekirli’ler yeniden zayıflarlar. Bin sekiz yüz altmış dörtten sonra ekip biçtikleri topraklar kendilerine dağıtılınca, Koca Ören'deki evlere,  Eski Mezitli' ye yaptıkları altı ahır, iki katlı taş binalara yerleşirler. Bir süre sonra köy dağıldığı için muhtarlığı lağvedilir. 19 yüz yılın başlarından itibaren, Mezitli, köy statüsüne alınır ve yeniden mühür verilir. Bu sırada Mezitli Köyü merkezi bugünkü Koca Ören Mevki’dir. 1864  sonra ise Eski Mezitli' ye göçler başlar.[5]

19 yüz yıl sonlarında Mersin ilinin canlanmasıyla, bölge yeniden şekillenmeye başlar. Konya Ovası’ndan, Ankara’dan kervanlar ile getirilen ürünlerin; Mezitli’de –Eski Mezitli-, Mısır ve Kıbrıs’tan gemilerle getirilen ürünlerle değiş-tokuş yapıldığı kaynaklarca belirtiliyor. Yerli ve yabancı tüccarlar arasındaki aracılık görevini ise Mersin’e yerleşmiş Levantenler yapıyorlar. Bu aracılık görevini yapan Mersinli levantenler, önceden yerli halktan aldıkları ürünleri depolayıp, gemiler geldiği zaman Karaduvar Limanı’na taşıtıp, gemilere teslim ediyorlar, işte bu ürünlerin depolanıp korunduğu yer Mezitli’deki depolar –Tol- idi. Mısırlı İbrahim Paşa’nın, Tarsus’a dek gelip limanı ele geçirmesi, Tarsus Limanı’ndaki aşırı baskılar –rüşvet, bürokratik engeller vb.- Mersin tren garının oluşması, sonucunda, Mersin en parlak günlerini yaşamaya başlar.  Mezitli’deki yerleşim, Mersin’e doğru yayılır.

19 yüz yılda, Mezitli, köy statüsüne alınır, mühür verilir. Bu sırada Mezitli köyünün, merkezi, bugünkü Koca Ören Mevkidir. 1864'den sonra ise Eski Mezitli' ye göçler başlar. Bu tarihten sonra, yerleşim, Doğu’ya (Silifke-Mersin asfaltı çevresine) yayılır. Bin dokuz yüz altmışlara dek Koca Ören Mevkii, köy merkezini oluşturur.

Kurtuluş Savaşı sırasında, Mut’da başlayan Kuvva-i Milliye hareketi sırasında Mezitli’de şiddetli çatışmalar meydana gelir. 5-Nisan-1920’de Fransızlar, sahilden top ateşiyle, Tömük’ü bombalamaya başlar. Mezitli Köyü’ne asker yığarak köyü yıkmaya çalışırlar. Doğan ve Mustafa Nail Bey’ler, Emin Aslan, Fransızlar’ı köyden çıkararak, epeyce silah ve cephane edinirler.[6]

Cumhuriyet Dönemi’nde bağ, bahçe, tarla ve çiftlikleriyle önemli bir yere sahip olan Mezitli, 1968'den sonra, kasaba statüsüne getirilerek Mezitli Belediyesi kurulmuştur. Mezitli, günümüzde, yüz yirmi bini aşan nüfusu ile önemli bir yerleşim yeridir. Yoğurt Pazarı, Azakhan pazarı devreye girinceye dek Eski Mezitli önemini koruyacaktır. Mersin’in gelişmesi üzerine ise artık alışveriş ve ticaret merkezi Mersin’dir.

Günümüzde ise ilk yerleşim yeri olan Antik kent; Soli antik kentinin çevresi yerleşim alanları ile dolmuştur. 1999 yılında İçel Müzesi ve 9 Eylül Üniversitesi; Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyeleri’nden  Prof. Dr. Remzi Yağcı tarafından yapılan arkeolojik kazılarla Soli hakkında daha gelişmiş bilgiler elde edilmeye başlanmıştır. Prof. Doktor Remzi Yağcı tarafından sürdürülen  on yıllık kazılar sonucunda elde edilen buluntular, Mersin Müzesi’nde sergileniyor. Ayrıca Petersburg Hermitage Müzesi’nde  Bizans dönemine ait sikkeler, altın ve gümüş objeler bulunuyor, (Soli’de bulunan bir kiliseden götürüldüğü anlaşılıyor).

Bulunan bu eserler içinde 2003-2004 kazılarında bulunan Asklepios (Sağlık Tanrıçası), Nemesis (Adalet ve intikam tanrıçası), heykelleri ile 2008’de bulunan Apollon (Güneş Tanrısı: Tarım, hayvancılık, gençliğin koruyucusu olarakta bilinir), arkeolojik açıdan önemlidir.

2008 araştırmalarının bir başka önemi ise Hitit katmanlarına ulaşılması, Hitit Kizzuwatna dönemi ile ilgili bilgilere yaklaşılmasıdır

1960’lara dek köy merkezi Kocaören iken, 1960’lardan sonra Eski Mezitli önem kazanır. 1968 yılında belediye statüsünü kazanan Mezitli Beldesi –şimdiki bölge-, 2008 yılının altı Mart günü TBMM tarafından kabul edilen ve 22-Mart-2008 tarihli, 26824 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5747 sayılı kanunla ilçe olmuştur.     

Tece, Davultepe ve Kuyuluk Belediyeleri’nin Mezitli Belediyesi’ne devredilmesiyle Mezitli, ilçe konumunda kavuşmuştur.

 Yazan: Kemal Tekin

 

KAYNAKÇA:

ÇIPLAK, Mustafa Necati:

      İçel Tarihi, Tarihi – Turistik Zenginlikleriyle

      Selim Ofset Matbaası, Mersin, 2003.

ÇİFTCİ, Ali:

     Milli Mücadele Döneminde Mersin Havalisinde İz Bırakanlar

     Bizim Grup Basımevi, Mersin, 2009.

DEVELİ, Şinasi:

       Dünden bugüne Mersin 1836-1990

       Mersin Ticaret ve Sanayi Odası, Mersin, 2001.

GÜVEN, Suna:

         Roma Liman Kentleri: Pompeiopolis’e Bir Bakış

         Anadolu Medeniyetleri Müzesi Konferansları. Ankara, 2001.

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI:

        “bir dünya kenti” MERSİN “the world city”

         Mersin Ticaret ve Sanayi Odası, 2008.

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI:

          2008 Ekonomik Rapor.

          Mersin Ticaret ve Sanayi Odası, 2008.

MERSİN VALİLİĞİ:

          Mersin Ören Yerleri – Kaleleri Müzeleri

          Ekin Grubu Yay. Mayıs, 2009.

OĞUZ, İbrahim:

        Mersin Kentinin Kuruluş Öyküsü

        Mersin Ticaret ve Sanayi Odası, Mersin, 2006.

PESCHLOV, Annelıese:

         İstanbuler

         Mittelungen (syf: 25), 1975.

TÜRKOĞLU, Veli Metin:

          Tarihi Bilgiler

          Yayımlanmamış Yazı. Mersin, 2010.

 


[1] Annelise Peschlov: İstanbuler.

[2] Suna Güven: Roma Liman Kentleri: Pompeipolis’e bir bakış.

[3] Suna Güven: Roma liman Kentleri: Pompeipolis’e Bir bakış.

[4] İbrahim Oğuz: Mersin Kentinin Kuruluş Öyküsü.

[5] Metin Veli Türkoğlu: Tarihi Bilgiler.

[6] Ali Çiftci: Milli Mücadele Döneminde Mersin Havalisinde İz Bırakanlar.